İnsanlar yüzyıllar yılı evler yaptılar.
İrili ufaklı, birbirinden farklı,
Ahşap evler, kagir evler yaptılar.
Doğup ölenleri oldu, gelip gidenleri oldu,
Evlerin içi devir devir değişti
Evlerin dışı pencere, duvar.

Vurulmuş vurgunların yücelttiği evlerde
Kalbi kara insanlar oturdu.
Gündelik korkuların çökerttiği evlerde
O fıkara insanlar oturdu.

Evlerin çoğu eskidi gitti, tamir edilemedi,
Evlerin çoğu gereği gibi tasvir edilemedi.
Kimi hayata doymuş göründü,
Bazılara zamana uydular.
Evlerin içi oda oda üzüntü,
Evlerin dışı pencere, duvar.

Evlerde saadetler sabunlar gibi köpürdü:
Eve geldi bir tane, nar gibi,
Arttı, eksilmedi.
Evleri felaketler taunlar gibi süpürdü.
Kaderden eski fırtınalar gibi,
Ardı kesilmedi.

Evlerin çoğunda dirlik düzen
Kalan bir hatıra oldu geçmişte.
Gönül almak, hatır saymak arama.
Evlatlar aileye asi işte,
Bir çığ ki kopmuş gider, üzüntüden.
Evlerde nice nice cinayetler işlendi,
Ruhu bile duymadı insanların.
Dört duvar arasında aile sırları,
Bunca çocuk, bunca erkek, bunca kadın,
Gözyaşlarıyla beslendi.

Çocuklar, büyük adam yerine evlerin kiminde:
Çocukları işe koştu kalabalık aileler.
Okul çağının kadersiz yavruları,
Ufacık avuçlardan akşamları akan ter,
Tuz yerine geçti evlerin yemeğinde.

İnananların kaderi besbelli evlere bağlı,
Zengin evler fakirlere çok yüksekten baktılar,
Kendi seviyesinde evler kız verdi, kız aldı.
Bazıları özlediler daha yüksek hayatı,
Çırpındılar daha üste çıkmaya
Evler bırakmadı.

Yeni yeni tüterken ocakların dumanı
Kadın en büyük kuvvet erkeğin işinde
Erkekleri kaçtı, kadınları kaçtı
Evler dilsiz şikayet kaçmışların peşinde.

Şu dünyada oturacak o kadar yer yapıldı,
Kulübeler, evler, hanlar, apartmanlar
Bölüşüldü oda oda, bölüşüldü kapı kapı
Ama size hiçbir hisse ayrılmadı
Duvar dipleri, yangın yerleri halkı,
Külhanlarda, sarnıçlarda yatanlar.

Behçet Necatigil

“Behçet Necatigil ve Şiirin Ev Hali” Şişmanoğlu, Ş.
(Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü Master Tezi)

Hep böyle:
Kömür aldı, mendiller sallandı;
Trenler gitti ona doğru,
İstasyonda deliler gibi bunaldım.

Hep böyle:
Demir aldı, sular çalkandı;
Gemiler gitti ona doğru,
Gözümden bir daha düştü rıhtım.

Hep böyle:
Emir aldı, günün birinde yollandı;
Eller gitti ona doğru,
Yine ben telaş içinde kaldım.

Behçet Necatigil

Dönmedolap

Nerden niçin mi geldim
Bilmeden bir şey diyemem, ya siz?
Hem hiç önemli değil
Geldim, yer açtılar, oturdum
Girip çıkanlar vardı
Zaten ben geldiğimde.
Başka şeyler de vardı, ekmek gibi, su gibi
Gülüşler öpüşler ne bileyim hepsi
Doğrusu anlamadım bir düğün dernek mi
Sonra da kimileri düşünceli, durgundu
Gidenler neye gitti doğrusu anlamadım
Zaten ben geldiğimde.
Bir luna-park mı bir konser bir gösteri
Bilmem pek anlamadım önüm kalabalıktı
Sıkıştığım yerde vakit çabuk geçti.
Bak dediler baktım pek bir şey göremedim
Hem her yer karanlıktı
Zaten ben geldiğimde.
Benim tek düşüncem büzüldüğüm köşede
Nasıl çekip gideceğim kalk git dediklerinde
Çünkü çıkmak sıkışık sıralardan mesele
Kalkacaklar yol vermeye bakacaklar ardımdan
Az mı söylendilerdi şuracığa ilişirken
Zaten ben geldiğimde.

Behçet Necatigil

Köroğlu

Andıkça içim sızlar
Çukurmuhallebici´de yediğimiz o sütlacı
Suratına çalarım şu sahanı
Canım benim

İstakozun üstüne maydonoz ekiyorlar
bu öğlen Ali´yle dalaştık
Ali çerkeztavuğu yiyor ben niye yemeyeyim
Kaldır önümden şu kapuskayı

Kaldır dedim ulan
Kaldır dedim ulan
Kaldır dedim

Metin Eloğlu

Fantiri Fitton

Akşam üzeri balkona kuruldumuydu,
Bacak bacak üstüne atıp cıgarayı da yaktımıydı,
Şeytan diyor git saçlarını dola eline,
Bir sille bir tarafına, bir sille öteki tarafına.

Piyango vurduysa vurdu,
Kelleyi kulağı düzdünüzse düzdünüz,
A şırfıntı cakan kime.
Ama olmuyor işte, Zeynep Hanımın hatırı var.
Baksın Fatma`ya, baksın Muazzez`e,
Reci yollarında kırılıyor zavallılar.
Bu hayatın baharındaymış da, dünyayı iplemezmiş,
Kırıştırdığı kar kalırmış yanına,

Anasının karşısına geçip, rakı içer bu kaltak
Bir alay şatafilliyi yanına alıp fink atarlar
Kadının başına gelenler, ahif vaktinde.

Gitmesin efendim, mecbur eden mi var
Gitmesin Todori’nin gazinosuna
Bok mu var todorinin gazinosunda
Tahta silsin, kabı kacağı ovsun
Madem okulu bıraktı başka işi ne
Oturup evde kısmetini beklesin

Ağda tutmasın, bacağın kıllısı da iyidir.
O nane mollalar ne anlar kıllı bacaktan
Pislik sarısından başka renk mi bulamadı saçlarına
Hele entarisi kıçı başı meydanda
Oldu olacak bari bilmem neresini de göstersin.

Boşversin paraya pula,
Ona dost öğüdü hana hamama boş versin
Tahsildar Cafer’in kızı o tacire vardı da ne oldu sanki,
Şimdi de bir mühendis koymuş aklına
Güze doğru evlenecekler de, Amerika’ya gidecekler
Ona kitaplar okutmalı, şiirler ezberletmeli
Hayvan gelmiş, bari hayvan gitmesin.

Metin Eloğlu

“Dil bir anlaşma aracıdır. Karşımızdakine, vapurun yüzdüğünü mü anlatmak istiyoruz, vapur’la yüzmek eyleminin dildeki işaretlerini,vapur’la yüzmek kelimelerini yan yana getiririz. Bir dilin kelimeleri birer işaret olarak gerçeği gözümüzün önüne getirmekle ödevlidir. Ama bizler konuşurken gerçeği kurcaladığımızı, gözden geçirdiğimizi pek anlamayız. Bir dili kullanmak, kelimelerin bizde uyandırdığı görüntülerin yardımıyla bir şey anlatmak demektir. O şeye anlam diyoruz. Bir sözün anlamı, çoğu zaman o sözün gözümüzün önüne getirdiği görüntüden başka bir şey değildir.”

“Perçemli Sokak” Önsözü

Dil bir anlaşma aracıdır. Karşımızdakine, vapurun yüzdüğünü mü anlatmak istiyoruz, vapur’la yüzmek eyleminin dildeki işaretlerini,vapur’la yüzmek kelimelerini yan yana getiririz. Bir dilin kelimeleri birer işaret olarak gerçeği gözümüzün önüne getirmekle ödevlidir. Ama bizler konuşurken gerçeği kurcaladığımızı, gözden geçirdiğimizi pek anlamayız. Bir dili kullanmak, kelimelerin bizde uyandırdığı görüntülerin yardımıyla bir şey anlatmak demektir. O şeye anlam diyoruz. Bir sözün anlamı, çoğu zaman o sözün gözümüzün önüne getirdiği görüntüden başka bir şey değildir. Ahmet yürürken düştü sözünde olduğu gibi. Yürürken düşen Ahmet’in görüntüsü bu sözün anlamıdır. Balık kavağa çıkınca gelirim dediğimiz zaman gözümüzün önüne gelen görüntüden ikinci bir görüntüye sana hiç gelmeyeceğim sözünün görüntüsüne sıçrarız. Bu da onun anlamıdır. Her söz bir görüntü ile karşımıza çıktığına göre her sözün bir anlamı vardır demek yanlış olmaz. Ama biz, sözler arasında bir ayırım yaparız. Bir sözün gözümüzün önüne gelen görüntüsü, olabilecek bir şeyse o söze anlamlı, olmayacak bir şeyse anlamsız deriz.Ahmet düştü sözünün bir anlamı vardır, çünkü Ahmet düşebilir. Lambanın saçları ıslak sözünün bir anlamı yoktur, çünkü lambanın saçı olmaz. Bir kelime sanatı, bu yüzden bir görüntü sanatı olan şiirin sadece olabilecek görüntülere bağlanması istenmeyeceğinden anlamla da bağlı kalması istenemez. Konuşurken anlamdan da öte bir şey, bir sonuç bizi ilgilendirir. Ahmet düştü dendiği zaman, bu sözü anlar anlamaz, onunla bir görüntü, bir anlam olarak değil, bir sonuç olarak ilgileniriz. Artık Ahmet’in sağlık durumunu düşünürüz. Bu yüzden konuşmanın, yani dille işaretlenmenin tadını çoktan yitirmişizdir. Halbuki kelimeleri kullanmak, göz önüne birtakım görüntüler getirmek, gerçekle oynamak, gerçeği kurcalamak birdir. Kelime bu bakımdan bizi resmin çizgisinden, renginden, musikinin sesinden daha çok gerçeğe yaklaştırır. Ama biz gerçeğe olan ilgimizi de yitirmişizdir. Çünkü gerçeğe alışmışızdır. Gerçeğin gündelik düzenini değiştirmek, yahut başka bir açıdan bakabilmek elimizde olsaydı, daha çok ilgi duyardık ona. İşte gerçeğin düzeninde yapamayacağımız bu değişikliği, kelimelerin konuşma dilindeki gündelik düzeninde yapmak bize bu açıyı sağlayacak, birbirine yabancı sanılan kelimelerin karşılıklı ışığında gerçek unuttuğumuz yüzüyle çıkacaktır karşımıza.

Oktay Rifat(Perçemli Sokak “Önsözü”)

Bütün dillerde köklerin sayıları bellidir, bu sayı artırılamaz, ama köklere ekler getirmek yoluyla sözcükler boyuna çoğaltılabilir. Bilimlerde ve sanatlarda düşünürlerin durumu da buna benzer, belli düşünürler kurmuştur bilimleri, sanatları. Zamanla görüş değişikliği bunlara yapılan eklerden ötürüdür. Gerçekte yaratıcılık sadece eklerdedir. Ozan, elindeki sözcükleri karıştırıp yeniden düzene sokar.

İmgeler üzerine uzun uzun çalıştım. Belli bir imgeyi anlatan sözü bir kağıdın başına yazdım; sonra onun istediği, çağırdığı yeni imgelere geçtim. Böyle ilerlerken olağandışı bir dünya düş[l]üyordum. Ama bunlar daha şiir değildi. Şiirin ortaya çıkması için bunların kimini alıp kimini bırakmak gerekir. Hangi ölçüye göre? İşte o kişidir.

Her yaneden ayağuna altun akub gelir
Eşçar-ı bağ himmet umar cûy-bârdan

Bâki’nin bu beyti, yeni zamanlarda çok beğenilmişti, dillerden düşmezdi. XVI. Yüzyılda da benzeri ilgiyi görmüş müdür, bilemem. Ancak bu beytin modern beğeniye uygun düşen yanı, hep ilk mısra olmuştur. Hatta ikinci mısra çoğu zaman atlanırdı, okunurken. Oysa, bir divan şairi, beytini mantık ya da şöyle diyelim, düzyazı mantığına uydurmak zorundaydı. Modern ozan böyle bir zorunluluk duymaz; ona bu şiirin ilk dizesi yeter. Divan şiirini severken bu ayrıma dikkat etmeli. Ama Karacaoğlan’ın

Cehennem yerinde hiç ateş yoktur
Herkes kendi ateşini götürür

Dizeleri, Bâki’nin beyti için yürüttüğüm mantığa uymuyor. Burada ilk dizenin tamamlanması zorunlu değil.

Her dönemde ozana belli bir karakter biçiliyor. Ozan olmak isteyenler kendi karakterlerini buna uyduruyorlar. Bir zamanlar bizde ozan çok duygulu, ince, elinden hiçbir iş gelmeyen biri diye tanımlanmıştı, ozanlar bu tanıma göre kişilik geliştirdiler. Burada belirtmek istediğim şu ki, yukarıdaki tanım, o tanıma uygun ozanların birbiri arkasına yetişmesinden çıkmamıştır. Tanım daha öncedir. Çünkü her dönemde böyle oluyor. Bizde insancıl, içki içen, iyi kalpli, eli açık ozan tipi, yukarıdakinden sonradır ve yeni yetişenler kişiliklerini bu tanıma göre düzenlediler. Dahası sanıyorum ki, şiir yazmaya oturduklarında bu ozanca kişiliği takınıyor ve esinlerini öyle bekliyorlar. Esin de öyle geliyor elbet. Sabahattin Eyüboğlu bir gün, “romantiklik sayılacak belki ama,” demişti “ozanın iyi bir insan, örnek bir insan olmasını istiyorum.” Ozanın iyi, örnek bir insan olması, ozanlık bakımından değilse de insanlık bakımından istenecek bir şeydir elbet, “ozanlık bakımından değilse de” deyişim, ozanın kötü bir insan olmaması gerektiğini söylemek değil, keşke herkes iyi olsa! Ama bu iyilik, örnek insan olma özelliğinin, ozanın bir tanımı olarak benimsenirse bütün ozanlar ona göre bir tutum ve davranış alacaklarından, gerçekten romantik (isterseniz sahteci) bir ozan tipi ortalığı saracak. O zaman gerçek iyileri nerede arayıp bulacağız? Son şiirlerimde emeğimi seviyorum. Şair olmak için yaşlanmak gerek diye düşündüm.

“Bir Defterden” Melih Cevdet Anday

Dörtnala haberci ilkyazdan
Aşağdan inceden beyazdan
Dumanı tüten sıcak tohum
Dolan kara toprağa dolan
Ulaş yeryüzüne ak tohum

Hey gücüne kurban olduğum
Dağ taş dinlemezim hey aman
Göster o gül yüzünü göster
Önce yeşil yeşil bak tohum
Sonra sarı sarı gülüver

Donansın donansın daneler
Kız olan kız, alaca kına
Tarlalar sebil tek bedava
Ver güzelim ver yiğitim ver
Pir aşkına fakir aşkına

Anladım farkı neden sonra
Tohumdan başka şeymiş bitki
Bu küçük deli fişekteki
Ne ki? Ağaç mı allı pullu
Yoksa ayrık mı, başak mı ki?

Kim bilecek… Kapalı kutu
Ama bulut, yağmur bulutu
Gelir kararır nerdeyse
Tohum altta nefes nefese
Kulağı gök gürültüsünde.

Melih Cevdet Anday

“Ben Tohum şiiriyle Garip’ten ayrıldım. İki arkadaşımda da bir isyan oldu. Oktay Rifat kapıyı kırar gibi açarak ‘Yapma Melih, böyle şiir yazma’ dedi, beraber başladık, beraber devam edelim, dedi. Meğer önce o değiştirmek istermiş şiirini… Orhan Veli de ‘Yapma Melih’ diye tutturdu. (…) Sonradan Orhan Veli değiştirdi şiirini… ’Rumelihisarı’nda Oturmuşum’ şiiri var ya… (Istanbul Türküsü) O Garip değildir ki… Nurullah Ataç, “Orhan’a bu şiiri yazdırdılar” dedi ama kimin yazdırdığını söylemedi. Ben söyleyeyim, Orhan’a o şiiri Sabahattin Eyüboğlu yazdırdı. Orhan’a ‘Bir de türkü gibi bir şey yapmaz mısın?’ dedi, o da yaptı…”

“Biz üç arkadaş, şiir yazarken nasıl şaka ediyorduk bilemezsiniz. (…) Hele o Birinci Osman, Birinci Orhan şiirimi okuduğumda gülmekten gözlerinden yaş geldi, çok sevindi. Dünyayı şakaya alıyorduk. Gerçekten devrimci bir şiir olduğunu sonradan anladım. Çünkü bu şiir alaydan çıkmıştı. Alay etmezseniz hiçbir şey çıkaramazsınız. Biz düpedüz alay ettik…” *

4×400 Engelli

(Hızlanarak okunacak)

Birinci Osman
Birinci Orhan
Birinci Murat
İkinci Osman
Üçüncü Orhan
Dördüncü Ahmet
Beşinci Mehmet
Üçüncü Osman
Altıncı Mehmet
Dayan Mehmet
Dördüncü Osman
Yedinci Ahmet
İkinci Osman
Üçüncü Mehmet
Mehmet birinci.

Melih Cevdet Anday

* Melih Cevdet Anday söyleşisinden (Zeynep Oral – Milliyet Sanat)

Balıklar için deniz lazım
Sevişmek için işsiz olmak,
Ve geceleri yatakta
Duymamak için tabanların sızısını
Zengin olmak lazım.

Oysa ıslık çalmak için
Bir şey lazım değil.

Melih Cevdet Anday